Page 4

TeylersMagazijn_015

Aß). 6. 1. Eerste Finse postzegel met Russische waarde in kopeken. 2, 3 en 4. Finse wapenzegels met waarden in penni en mark. 5, 6 en 8. Finsepostzegels naarRussisch model met waarden in kopeken en roebel 7 en 9. Postzegels van de vrije Finse Staat met waarden in mark. In 1866 verkreeg Finland echter ook een eigen munt- waarde: mark en penni. De derde serie wapenzegels, die in dat jaar verscheen, droeg dan ook deze nieuwe munt- waarden. Langzaam maar zeker nam de Russische overheersing toe en in 1890 werden de Finse posterijen met de Russische verenigd. Dit kwam tot uiting door het invoeren van het Russische postzegeltype, dat voor het buitenlandse post- verkeer verplicht werd gesteld. Ter onderscheiding droegen de Finse zegels, behalve de waarde in mark en penni, die gehandhaafd bleef, op ieder zegel een aantal grote ronde stippen in de kleur van het zegel. Voor binnenlands gebruik bleven de in omloop zijnde Finse zegels toegestaan. Toen Finland in 1918 eindelijk een vrije Staat werd, waren de eerste eigen postzegels wederom voorzien van de klimmende leeuw onder bijvoeging van de landsnaam Suomi-Finland. Deze zegels hadden geen watermerk. In de verduitsingsperiode na 1925 versehenen zij met het hakenkruis-watermerk, dat in 1929 door een posthoom werd vervangen, zodat er van dit type 3 volledige series bestaan. De herdenkingszegels van 1929 voor het 700-jarig bestaan van de stad Turku (Zweeds Abo) luidden een filatelistische periode in, die gekenmerkt werd door een schier eindeloze reeks Rode Kruis, tuberculosebestrij- ding en herdenkingszegels. Van deze laatste werd een serie in 1931 aan het 75-jarig jubileum van de Finse postzegel gewijd en in 1935 een serie aan het gereed- komen van de nationale hymne Kalevala. Beide series zijn in de Teyler verzameling aanwezig. Genoemde reeks werd af en toe onderbroken door mooie, eenvoudige frankeerzegels, steeds met afbeelding van de symbolische leeuw. Dit was het geval in 1930, waarvan het type tot 1954 in gebruik bleef. In dat jaar verscheen een iets sier- lijker uitgevoerd type, dat in 1975 door een heel fraai zegelbeeld werd vervangen, dat nog steeds in gebruik is. De hogere waarden van de drie series vertonen afbeel- dingen van meren, kasteien en andere gebouwen, bruggen enz., die een goed beeid van Finland geven. Driehonderd jaar Finse post werd afgebeeld op een 4-tal zegels uit 1938; de zegels van 3Vi mark en van 4 mark (1939) vertonen het nieuwe postkantoor in Helsinki. De oorlogsperioden 1939-40 en 1940-45 werden filatelis- tisch nauwelijks gekenmerkt: in 1940 verscheen één Pro Patria-zegel, in 1941 een körte serie ter ere van maar- schalk Mannerheim en in 1943-44 enkele nationale hulp- zegels met toeslag. Het honderdjarig bestaan van de Finse postzegels werd herdacht door herdruk van de zegels uit 1856 en 1860 (beide nog niet in de Teyler-collectie aanwezig). Muziek en sport werden ook niet vergeten: in 1945 verscheen een zegel ter ere van de componist Sibelius, in 1969 een ter ere van de componist Jämefelt en in 1973 een ter herdenking van de kampioen hardloper Nurmi. De huidige Finse postzegels zijn aan het algemeen gangbare type aangepast; zonder uitzondering zijn alle zegels keurig en vaak kunstzinnig uitgevoerd en door hun grote verscheidenheid voor verzamelaars waardevol. A. van der Weiff NAAR RUBENS Geschiedenis en restauratie van de collectie Rubens- grafiek in Teylers Museum Het zal slechts aan weinigen bekend zijn dat Teylers Museum een grote collectie prenten naar het werk van Peter Paul Rubens bezit. Deze verzameling van circa 1200 bladen, daterend van de 17de tot de 20ste eeuw, is uitzonderlijk in Nederland. De restauratie van deze groep prenten, waaraan verschillende restauratoren gedurende drie jaar gewerkt hebben, is onlangs gereed gekomen. Naar aanleiding hiervan is in de eerste schilderijenzaal van 29 mei t/m 6 September een tentoonstelling georga- niseerd, waar de restauratie wordt toegelicht met foto’s, gereedschap en herstelde bladen. Bovendien is een selectie uit drie eeuwen Rubens-grafiek te zien. Als inleiding op de tentoonstelling volgen hier nu enkele opmerkingen over de reproductie-grafiek naar Rubens, de herkomst van deze verzameling en een samenvatting van het restauratieverslag van dit grootse project. Peter Paul Rubens zal met het voorbeeld van Rafaël voor ogen, die zijn werk door Marcantonio Raimondi in prent liet brengen, op het idee gekomen zijn, zijn composities via de prentkunst te laten vermenigvuldigen. De eerste prent die Rubens liet maken was Judith en Holofernes door Cornelis Galle (afb. 7). Na deze gravure, die ca. 1617/18 gedateerd wordt, volgden deze ‘repro- ducties’ elkaar snel op. Onder strenge supervisie van Rubens vervaardigden Lucas Vorsterman, Pieter Sout- man, Jan Witdoec, Paulus Pontius, Christoffel Jegher hun gravures, etsen en houtsneden; hiervan is een groot aantal op de tentoonstelling te zien. Met succès wisten zij het eigene van de schilderkunst te ‘vertalen’ in grafiek. Via Afb. 7. Judith en Holofernes, gravure van Cornelis Galle naar P.P. Rubens. Privileges (Copyright) p ro b e e rd e R u b en s , k u n s te n a a r en z ak e nm a n , d e c o n cu rre re n d e g ra v e u r o f p re n te n h a n d e la a r o p e en a fs tan d te h o u d en . Na Rubens dood ging de prent-productie naar zijn werk ongelimiteerd voort. Vooral in Frankrijk en Engeland, maar ook in Duitsland en Italie werden zijn werken vermenigvuldigd. Nieuwe druktechnieken, zoals de mezzotint en de Crayonmanier werden toegepast bij de reproductie; de eerste leende zieh bij uitstek voor het weergeven van schilderijen en de tweede, zoals de naam al zegt, voor krijttekeningen. Twee populaire 19de-eeuwse technieken, de lithografie en de houtgravure, zijn even- eens gebruikt voor het reproduceren van Rubens’ werk. Herkomst Al tijdens Rubens’ leven verzamelde men de grafiek naar zijn werk, niet alleen voor het esthetische genoegen, maar ook voor de documentaire waarde. Het leverde een kunstenaar een schat aan inventies. Bij voorbeeld Rem- brandt, die ‘proefdrucken van Rubens en Jacques Jor- daens’ bezat, ontleende motieven aan een anonieme prent naar de Vlaamse meester. Vooral in de 18de eeuw nam het verzamelen van tekeningen en (reproductie-) prenten een hoge vlucht. De beroemde Franse verzamelaar P.J. Mariette had een grote collectie grafiek naar Rubens van Afb. 8. Portret van D avid Garrick, mezzotint van Valentine Green naar Sir. J. Reynolds, 1769. meer dan 1100 bladen. Ook Hollandse verzamelaars als C. Ploos van Amstel, J. van der Marek en J. Bosch bezaten portefeuilles met prenten naar Rubens. Onder invloed van Sir Joshua Reynolds, die Rubens zeer bewonderde, was Rubens ook in Engeland geliefd. Zo bezat David Garrick, de bekende Engelse toneelspeler, die verscheidene malen door Reynolds geportretteerd is (afb. 8), een collectie prenten naar Rubens. Het is deze verzameling van David Garrick die de kern vormt van de collectie Rubens-grafiek in Teylers Museum. Uit de veertig jaar na Garricks dood opgemaakte veilingcatalogus blijkt dat de totaal 413 prenten op onderwerp gesorteerd in acht portefeuilles bewaard werden. Het zwaartepunt lag daarbij op de grafiek uit Rubens’ tijd; Garrick bezat bijvoorbeeld acht van de totaal negen door Christoffel Jegher gemaakte houtsneden. Maar ook de prenten uit Garricks eigen tijd waren goed vertegenwoordigd. Omstreeks 1865 verwierven Directeuren van Teylers Stichting de Garrick-collectie, ‘qui, reliée en huit volumes, était restée entièrement intacte, bien qu’elle eut passé successivement en plusieurs mains différentes’*.


TeylersMagazijn_015
To see the actual publication please follow the link above